De kracht van informeel leren

Wilfred Rubens schreef op zijn blog: Formeel-informeel leren voorbehouden aan de organisatie van het leren over de behoefte aan duidelijkheid over het verschil tussen formeel en informeel leren. Dit mede naar aanleiding van een blog van Peter Sloep about formal and informal (non-formal) learning. In de afgelopen jaren heb ik diverse keren presentaties mogen geven over de inzet van sociale media voor leren. Hierin maak ik vaak een uitstap naar formeel en informeel leren. Ik onderschrijf de behoefte aan een duidelijk en eenvoudig onderscheid, maar zet vraagtekens bij een aantal uitspraken in beide blogs.

Leertheorieën spelen geen rol

Peter Sloep schrijft het volgende:

The formal-informal dichotomy is about learning situations or settings, in which either the responsibility for one’s learning trajectory is contractually handed over to others or isn’t. The way people learn (learning theories) and what it is they learn (conceptions of knowledge) are independent of this.

Hij geeft aan de dichotomie tussen formeel en informeel leren betrekking heeft op de organisatie van het leren. De lerende gaat een sociaal contract aan met een instelling. De keuze voor een specifieke leertheorie staat hier volgens Peter los van. Het voordeel van deze insteek, is dat een bepaalde leertheorie niet voorbehouden is aan formeel of informeel leren. Ik ben echter van mening dat bepaalde manieren van leren wel beter passen bij meer of minder formele leersituaties. Als je bijvoorbeeld uitgaat van leren door sociale interactie, dan past dit in mijn ogen beter bij leersituaties waar de lerende meer verantwoordelijkheid over zijn eigen leertraject heeft (meer informeel leren).

Verantwoordelijkheid leertraject

Wilfred sluit zijn blog af met een verwijzing naar de blog van Peter over Connectivism MOOC’s. Deze zouden een voorbeeld van informeel leren zijn, omdat lerenden geen sociaal contract hebben afgesloten met een organisatie. Mogelijk niet met de organisatie die de MOOC faciliteert, maar veel van deze deelnemers hebben wel contracten met hun eigen instituten. Ik ben van mening dat ook het informeel leren onderdeel kan zijn van een sociaal contract, maar mogelijk interpreteer ik de term sociaal contract ruimer, dan dat Peter dat doet. Net als Wilfred zie ik eerder allerlei mengvormen ontstaan. Het volledig overdragen van de verantwoordelijkheid voor een leertraject aan een instantie is naar mijn idee niet meer van deze tijd.

Waarderen van informeel leren

Desondanks is de individuele en theoretische vorm van leren in zowel het onderwijs als het bedrijfsleven meestal nog dominant. De resultaten van informeel leren worden veel minder vanzelfsprekend geacht en worden veel minder hoog gewaardeerd. Eerder schreef ik een blog over het waarderen van informeel leren.

We weten inmiddels dat het informele leren (medewerkers die samen problemen oplossen, kennis uitwisselen en waardevolle contacten onderhouden) een veel krachtigere vorm van professionaliseren is, maar in de formele organisatie geen status heeft.

In het blad Onderwijsinnovatie van september 2011 pleiten Rob Martens en Maarten de Laat in het artikel ‘Professionaliseren op de werkplek’ ervoor om de kracht van informeel leren vast te houden en tegelijkertijd te zoeken naar manieren om de waarde van informeel leren te erkennen. Een manier om deze waarde letterlijk in beeld te brengen is met de App ‘Netwerk in beeld‘, waarmee je visualiseert met wie jij expertise uitwisselt. Het is in het belang van een organisatie dat een professional de verantwoordelijkheid voor het leertraject deels bij zichzelf legt. De organisatie kan het informeel leren faciliteren door ruimte te geven (#durfteleren) en bv. tools ter beschikking te stellen. We moeten echter oppassen dat met de vereenvoudiging van het onderscheid tussen formeel en informeel leren de kracht van de laatste niet onderschat wordt.

 

3 comments

  1. peter sloep says:

    Hallo Esther,

    twee puntjes bij je verhaal, voor het goede begrip. Ik definieer formeel leren als het afsluiten van een sociaal contract precies om de reden die jij aangeeft. Ik verweef zo weinig mogelijk empirische claims in mijn definitie precies om de reden dat je dan vervolgens toetsbare beweringen kunt doen over welke vormen van leren beter bij formeel en welke beter bij informeel leren passen. Anderen mengen die dingen altijd, waardoor je bij elke vernieuwing van inzicht eigenlijk ook een nieuwe definitie moet adopteren. Dat hoeft mij mij dus niet, maar het staat je vervolgens natuurlijk vrij van alles over formeel en informeel leren te beweren. En ik ben het helemaal met jouw claim eens, al zou ik graag wat meer empirische ondersteuning daarvan zien.
    Twee, dat formeel leren niet meer van deze tijd zou zijn, help ik je hopen. Naar mijn observatie is formeel leren (in mijn betekenis) de dominante vorm van leren, al moet je even een stap in je verbeelding maken om een basisschoollering als contractant te zien (of eigenlijk zijn of haar ouders0. Dat we daar vanaf moeten en de lerende meer verantwoordelijkheid moet geven voor het leerproces, vind ik ook. Maar feitelijk is dat niet het geval.
    Kortom, in je stukje lopen volgens mij dus eerst definities en feiten door elkaar, en daarna feiten en wenselijkheden. Maar met de strekking van wat je zegt, kan ik het grotendeels eens zijn.

  2. Het gaat bij formeel leren niet om het overdragen van de verantwoordelijkheid voor het leertraject aan een instelling, maar om het overdragen van de verantwoordelijkheid voor de organisatie van het leertraject. Ik zie wel degelijk nog een toekomst voor formeel leren. Bijvoorbeeld als het gaat om een basisopleiding. Hoe complexer en veranderlijker het werk, en hoe meer ervaren lerenden zijn, des te relevanter is informeel leren. Hebben lerenden weinig expertise, en is de inhoud van het leren niet zo veranderlijk, dan is formeel leren erg geschikt. Tenslotte: sociale interactie past prima binnen formeel leren. Sterker: ik kan me geen effectieve manieren van leren voorstellen zonder sociale interactie. Leren is immers een sociaal proces. Dit heeft ook te maken met het ‘hoe’. Het mooie van Peter’s onderscheid is dat hij daar ook van af blijft.

Leave a Reply to Van Popta Consultants » De kracht van informeel leren | De wereld, pedagogiek, onderwijs en ict | Scoop.it Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *